Aktüatör, vanaların manuel müdahale olmadan otomatik olarak açılmasını, kapanmasını veya belirli bir açıklık oranında kontrol edilmesini sağlayan otomasyon ekipmanıdır. Elektrikli ve pnömatik aktüatörler; küresel vana, kelebek vana ve kontrol vanası gibi ürünlerde güvenli, hızlı ve tekrarlanabilir çalışma sağlar.

Elektrikli aktüatörler elektrik enerjisiyle çalışır ve genellikle 220V AC, 24V DC veya oransal kontrol seçenekleriyle kullanılır. Pnömatik aktüatörler ise basınçlı hava ile çalışır. Elektrik altyapısının daha uygun olduğu sistemlerde elektrikli aktüatör, hızlı aç-kapa ve hava hattı bulunan tesislerde pnömatik aktüatör tercih edilir.

On/Off aktüatör, vanayı tamamen açık veya tamamen kapalı konuma getiren aktüatör tipidir. Akışın sadece açılması veya kesilmesi gereken hatlarda kullanılır. Küresel vana ve kelebek vana otomasyonunda en sık tercih edilen çözümlerden biridir.

Oransal aktüatör, vananın sadece açık veya kapalı çalışmasını değil, belirli açıklık oranlarında konumlandırılmasını sağlar. 4-20mA veya 2-10V kontrol sinyaliyle çalışan oransal aktüatörler; debi, basınç, sıcaklık veya proses kontrolü gereken sistemlerde tercih edilir.

​4-20mA oransal elektrikli aktüatörler, otomasyon panosu veya PLC üzerinden hassas kontrol gereken proseslerde kullanılır. HVAC sistemleri, endüstriyel tesisatlar, su arıtma hatları, kazan daireleri ve akış kontrol uygulamalarında vana açıklığını kademeli olarak yönetmek için uygundur.

220V AC elektrikli aktüatörler, şebeke elektriğiyle çalışan vana otomasyon sistemlerinde tercih edilir. Özellikle bina mekanik tesisatları, su hatları, HVAC sistemleri, yangın hatları ve endüstriyel aç-kapa uygulamalarında kullanılır.

24V DC elektrikli aktüatörler, düşük voltajlı otomasyon sistemlerinde güvenli ve kontrollü çalışma için kullanılır. PLC kontrollü sistemler, otomasyon panoları, makine tesisatları ve düşük gerilim istenen proses hatları için uygundur.

Tek etkili pnömatik aktüatör, basınçlı hava ile bir yönde hareket eder ve yay dönüş mekanizmasıyla eski konumuna döner. Hava kesildiğinde vananın güvenli konuma dönmesi istenen sistemlerde tercih edilir. Bu nedenle emniyet odaklı uygulamalarda avantaj sağlar.

Çift etkili pnömatik aktüatör, açma ve kapama hareketinin her ikisini de basınçlı hava ile yapar. Yay dönüş mekanizması bulunmadığı için hava beslemesiyle iki yönde kontrollü hareket sağlar. Sık aç-kapa yapılan endüstriyel hatlarda yaygın olarak kullanılır.

Limit switch box, aktüatörlü vananın açık veya kapalı konum bilgisini otomasyon sistemine ileten aksesuardır. Operatör, pano veya PLC üzerinden vananın hangi konumda olduğunu takip edebilir. Özellikle uzaktan izleme ve proses güvenliği açısından önemlidir.

Pozisyoner, kontrol vanasının istenen açıklık oranında hassas şekilde konumlanmasını sağlar. Oransal kontrol gereken sistemlerde aktüatöre gelen sinyali değerlendirerek vananın doğru pozisyonda çalışmasına yardımcı olur. Debi ve basınç kontrolü yapılan hatlarda önemli bir otomasyon ekipmanıdır.

IP converter, elektriksel kontrol sinyalini pnömatik sinyale çeviren otomasyon ekipmanıdır. Genellikle 4-20mA elektrik sinyalini pnömatik çıkışa dönüştürerek pnömatik aktüatör veya pozisyoner kontrolünde kullanılır.

Aktüatör seçiminde vana tipi, vana çapı, çalışma basıncı, tork ihtiyacı, besleme voltajı, kontrol tipi, ortam şartları ve otomasyon sistemiyle uyumluluk dikkate alınmalıdır. Yanlış seçilen aktüatör vanayı yeterli kuvvetle çeviremeyebilir veya sistemde kararsız çalışmaya neden olabilir.