Kondens Tankı ve Kondens Pompası Seçimi: Kapasiteyi Doğru Belirleme (ve buharın “gizli bütçesini” geri kazanma)

Buhar tesisatında herkes kazanı konuşur; kimse “kondens”i konuşmak istemez. Halbuki kondens, sistemin içindeki en pahalı sudur: sıcak, çoğu zaman temiz, ve yanlış yönetilirse hem enerji hem de arıza olarak geri döner.

Astel Mekanik’in içeriklerinde de altı çizildiği gibi; kondensin hat içinde birikmesi su darbesine (water hammer) kadar giden sorunlara kapı açabiliyor. “Tok tok” ses diye başlayan hikâye, gevşeyen flanşlar ve duruşlara kadar uzuyor. Öte yandan basınç düşüşleriyle kondensin bir kısmı “flaş buhar”a dönüşüp kondens tankı havalandırmasından atmosfere atılabiliyor; yani resmen bacasız kayıp.

Bu yazıda, kondens tankı + kondens pompası kapasitesini doğru seçmenin pratik yolunu, sahada en çok yapılan hataları ve satın alma aşamasında işinizi kolaylaştıracak bir kontrol listesini tek akışta toparlayacağım.

1) Kondens tankı ve pompa ne zaman “şart” olur?

Her buhar tesisinde kondens bir şekilde geri toplanır; ama bazı senaryolarda “kendi kendine akar” hayali biter:

• Kondenstop çıkışında karşı basınç yükseliyorsa (uzun dönüş hattı, dar boru, çok dirsek, kollektör, geri basınçlı hatlar).

• Kondensi yukarı kaldırmak gerekiyorsa (kot farkı).

• Kontrol vanalı proseslerde yük düşerken kondens tahliyesi zorlaşıyorsa (stall eğilimi).

• Çok sıcak kondens elektrikli pompada emişte flaş buhar/kavitasyon riski doğuruyorsa.

• Geri kazanım hedefiniz varsa: daha sıcak besi suyu, daha az yakıt, daha az kimyasal.

Spirax Sarco’nun kondens geri kazanım anlatımında da vurgulandığı gibi, 1 kg buhar yoğuşunca 1 kg kondens oluşur ve verimli sistemler bunu geri kullanmaya çalışır.

2) Kapasiteyi doğru belirleme: 4 adımda netleştir

Adım 1 — “Saatte kaç kg kondensim var?” sorusunu doğru kur

En güvenli başlangıç: buhar tüketimi (kg/h). Çünkü yoğuşan buhar, aynı kütlede kondense döner.

• Proses ekipmanı bazında buhar tüketimlerini topla (eşanjör, serpantin, reaktör ceketi, hat drenajları vb.).

• Eğer ölçüm yoksa: kazan/hat verilerinden ya da ekipman kataloglarından çık.

Pratik not: Tasarımda ortalama değil, maksimuma yakın an konuşulur.

Adım 2 — Pik yük / devreye alma çarpanını ekle

Saha gerçeği: Sistem ilk ısınırken veya yük bir anda artarken kondens “sel” gibi gelir. Bu yüzden:

• Sürekli çalışan proses: maksimum yük + makul emniyet payı

• Sık start/stop veya hızlı ısıtma: daha yüksek emniyet payı

Astel’in su darbesi yazısındaki senaryolarda da görüldüğü gibi, özellikle startup anında kondens artar ve tahliye zayıfsa su tapası oluşur.

Adım 3 — Basınç düşüşü varsa “flaş buhar”ı unutma

Kondens, buharla aynı sıcaklığa yakın olduğu için basıncı düşünce bir kısmı buharlaşır. Astel’in flaş buhar geri kazanım sayfası bunu net anlatıyor: kondensin bir bölümü flaş buhara döner ve çoğu sistemde tank havalandırmasından dışarı atılır.

Bu şu anlama gelir:

• Tank/pompa seçimi sadece “su” değil, iki fazlı davranış (flaş buhar + kondens) nedeniyle de önem kazanır.

• Eğer enerji verimliliği hedefiniz varsa, bu flaş buharı geri kazanım tarafında ayrıca ele almak ciddi kazanç yaratır.

Adım 4 — “Hepsi geri dönecek mi?” kararını ver

Kondensin bir kısmı:

• kirlenme riski (proses kontaminasyonu),

• drenaj/atık hattına zorunlu deşarj,

• veya lokal kullanım (ısı geri kazanım)

nedeniyle geri dönmeyebilir. Bu oran, tank hacmini ve pompa görevini doğrudan değiştirir.

3) Kondens tankı kapasitesi nasıl seçilir?

Kondens tankı için en büyük hata şudur: “Pompa büyükse tank küçük olur” sanmak. Hayır. Tankın görevi pompayı beslemek ve dalgalanmayı sönümlemektir.

Tankı belirleyen 3 temel soru

1. Maksimum kondens debisi (kg/h veya L/h)

2. Tutma süresi (dakika): dalga geldiğinde taşmadan karşılamak

3. Boşluk payı (freeboard): seviye kontrol, flaş buhar, köpürme, emniyet

Basit bir yaklaşım:

• Kondensi litreye çevir (yaklaşık su gibi düşünerek pratikte L/h kullanılır).

• Tank etkin hacmini, “maksimum debi × tutma süresi” mantığıyla kur.

• Üstüne emniyet payı ekle.

Mini örnek (temsili):Maksimum kondens = 2.000 kg/h ≈ 2.000 L/hTutma süresi = 2 dakika → 2.000 / 60 × 2 ≈ 67 LÜst boşluk + dalga payı ile pratikte bunun üst bandına çıkılır.

Buradaki amaç “tek rakam” vermek değil; hesabı görünür yapmak. Son seçim; proses karakteri, seviye kontrol tipi ve tesis standardıyla netleşir.

Tankta mutlaka düşünülmesi gerekenler

• Havalandırma (vent): flaş buhar davranışı ve güvenli tahliye

• Taşma/emniyet hattı: “olmaz” denen günler içindir

• Seviye kontrol felsefesi: pompa start/stop, ikiz pompa, alarm seviyeleri

• İzolasyon ve yerleşim: sıcaklık kaybı ve bakım erişimi

4) Kondens pompası kapasitesi: sadece debi değil, “itme şartı”

Pompa seçimini “saatte şu kadar basıyorum” diye bitirmek, genelde sahada geri döner. Çünkü kondens pompası için kritik olan:

• Debi (kg/h – L/h)

• Toplam karşı basınç / toplam basma yüksekliği (kot + hat sürtünmesi + dönüş hattı basıncı)

• Sıcaklık / flaş buhar riski

• Çalışma karakteri: sürekli mi, aralıklı mı?

Spirax Sarco’nun “havalandırmalı tanklardan kondens pompalama” içeriği, bu işte statik yükseklik ve buhar basıncı gibi kavramların neden kritik olduğunu anlatır; ayrıca mekanik kondens pompaları ile elektrikli santrifüj pompaların uygulama farklarına girer.

Pratik kontrol: Pompa hangi koşulda zorlanır?

• Hat uzunsa ve dönüş hattında basınç varsa → “kolay basmıyor”

• Kondens çok sıcaksa → elektrikli pompa emişte kavitasyona yatkın

• Yük çok değişkense → kontrol stratejisi önemli (ikiz pompa, VSD, seviye kontrol)

5) Sık yapılan 7 hata (ve sahada bedeli)

1. Ortalama debiye göre pompa seçmek → pikte taşma, alçakta kısa çevrim

2. Tank hacmini “yer az” diye küçültmek → pompa sürekli start/stop, erken arıza

3. Flaş buharı yok saymak → havalandırmadan kayıp enerji, gürültü, düzensiz seviye

4. Karşı basıncı hafife almak → pompa katalogda var, sahada yok

5. Drenaj zayıflığı → su darbesi riski büyür

6. Çekvalf / hat yerleşimi zayıf → geri akış, dengesiz çalışma

7. Bakım erişimi unutmak → “iyi seçtik ama kimse dokunamıyor” sendromu

6) Hızlı seçim checklist’i (teklif isterken kopyala–yapıştır)

Aşağıdaki bilgileri net verirseniz, teklif/ürün seçimi hem hızlanır hem de “olmayan kapasite” tuzağına düşmezsiniz:

• Maksimum buhar tüketimi (kg/h) → maksimum kondens (kg/h)

• Çalışma basınçları (buhar basıncı, dönüş hattı basıncı)

• Kot farkı (m) ve hat uzunluğu (m)

• Kondens sıcaklığı (yaklaşık) / flaş buhar bekleniyor mu?

• Sistem çalışma tipi: sürekli / start-stop / kontrol vanalı proses

• Geri dönüş hedefi: % kaç kondens geri kazanılacak?

• Tercih: elektrikli pompa mı, mekanik/pressure-powered çözüm mü?

7) Satın alma açısından “akıllı” son dokunuş: geri kazanımı büyüt

Kondens tankı–pompa seçimi doğru olduğunda, genelde bir sonraki adım kendiliğinden gelir:flaş buhar ve kondens ısısını geri kazanmak.

Astel’in “Flaş Buharı Geri Kazanım Sistemi” sayfasında da anlatıldığı gibi, kondens hattındaki basınç farkı flaş buhar oluşturur ve bu buhar çoğu tesiste tank havalandırmasından atmosfere atılır; proje yaklaşımı bunu tekrar kullanılabilir hale getirerek verimliliği artırmaktır.

Ayrıca buhar sistemlerinde besi suyu sıcaklığını artırmak yakıt faturasını düşürür: Spirax Sarco dokümanlarında da sık geçen pratik kural, besi suyu sıcaklığında her 6°C artışın tipik olarak enerji maliyetini yaklaşık %1 azaltabildiğidir.

Kondens tankı ve kondens pompası seçimi “katalogdan bir model seçmek” değil; debi + karşı basınç + sıcaklık + dalga yönetimi işidir. Doğru kurgu, su darbesi gibi riskleri azaltır , kondens/flaş buhar kaynaklı kayıpları görünür kılar  ve geri kazanım tarafında yatırımın geri dönüşünü hızlandırır.

Astel Mekanik tarafında pratik ilerlemek isterseniz:

• Yukarıdaki checklist’i doldurup Teklif Alma Formu üzerinden iletin; ekip doğru kapasiteyi daha hızlı netler.